Wystąpienie: Anna Baluch

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Panie Ministrze! W imieniu Klubu Parlamentarnego Rozwój Plus przedstawiam stanowisko wobec sprawozdania Komisji Administracji i Spraw Wewnętrznych o rządowym projekcie ustawy o zmianie ustawy o Straży Granicznej oraz niektórych innych ustaw, druki nr 3146 i 3196.

Granica Rzeczypospolitej z Białorusią i Rosją jest granicą całej Unii Europejskiej. Od kilku lat bronimy jej przed atakiem hybrydowym i robimy to w imieniu wszystkich państw członkowskich. W Warszawie ma siedzibę Frontex, Polska powinna być więc wzorem we wdrażaniu europejskich przepisów w sprawie ochrony granic, a nie maruderem. Dlatego popieramy to, co w projekcie jest dobre. Dobrze, że funkcjonariusze delegowani do działań agencji dostaną pełne diety unijne, a oficerowie łącznikowi do spraw powrotów - możliwość wyjazdów z rodziną. Dobrze, że do krajowej rezerwy ekspertów będą mogli trafić także pracownicy cywilni Straży Granicznej. Dobrze, że porządkujemy rejestracje pojazdów agencji i kompetencje komendanta głównego jako krajowego ośrodka koordynacji.

Natomiast mamy również wiele uwag. Warto wskazać te najważniejsze punkty, które niestety wymagają ich wniesienia. Po pierwsze, broń na granicy. Art. 17d ustawy o ochronie granicy państwowej stanowi, że funkcjonariusze innych państw i personel stałej służby Fronteksu działają na polskiej granicy zewnętrznej na zasadach z rozporządzenia, w tym dotyczących użycia broni. Tymczasem rozporządzenie w art. 82 odsyła w tej sprawie z powrotem do państwa przyjmującego. Użycie siły wymaga upoważnienia państwa przyjmującego i musi mieć miejsce zgodnie z jego prawem. To państwo przyjmujące może zezwolić na użycie broni bez obecności własnych funkcjonariuszy i to ono informuje agencję, jakie rodzaje broni dopuszcza. Polska ustawa odsyła więc do rozporządzenia, a rozporządzenie odsyła z powrotem do polskiego prawa. W tej pętli odesłań nie ma odpowiedzi na podstawowe pytanie, kto w imieniu Rzeczypospolitej udziela tego upoważnienia, na jakich warunkach i pod czyją kontrolą. Na odcinku granicy, na którym użycie broni bez polskich żołnierzy było już przedmiotem postępowań prokuratorskich, nie możemy zostawić tej sprawy w próżni.

Po drugie, kwestia tego, kto decyduje o obcych działaniach na polskim terytorium. Projekt przekazuje tę decyzję niemal w całości komendantowi głównemu Straży Granicznej. To on występuje o wspólne operacje i projekty pilotażowe, uzgodnienia, plany operacyjne, dopuszcza obserwatorów i wyraża zgodę na operacje powrotowe prowadzone na terytorium Polski z inicjatywy samej agencji. Minister właściwy do spraw wewnętrznych pojawia się tylko w przypadku szybkiej interwencji na granicy. W art. 17f dopisano zaś zgodę polskich organów, o ile jest wymagana. Nie kwestionujemy kompetencji komendanta, ale decyzja o tym, że na terytorium Rzeczypospolitej działa uzbrojony personel zagraniczny, jest decyzją polityczną. Powinien ją podejmować albo przynajmniej znać członek rządu, a Sejm powinien co roku dowiadywać się, jakie operacje Fronteksu prowadzono w Polsce i na jakich zasadach.

Po trzecie, mniej nadzoru nad funkcjonariuszami. Projekt wyłącza z weryfikacji inspektora nadzoru wewnętrznego funkcjonariuszy delegowanych do stałej służby agencji i podnosi próg obowiązkowej weryfikacji z 14 do 30 dni. Uzasadnienie przekonuje, że krótkie wyjazdy niosą mniejsze ryzyko niż długoterminowe. Tylko że wyłączenie obejmuje tylko albo także kategorię dwa, czyli - jak stanowi samo rozporządzenie - personel oddelegowany na długi okres. Argument rządu przeczy więc treści przepisu. A powód zmiany? Zbyt drogie bilety lotnicze kupowane w ostatniej chwili. Wysoka Izbo, nadzoru nad służbami nie znosi się po to tylko, żeby taniej kupować bilety. Co więcej, uzasadnienie mówi wyłącznie o Straży Granicznej, a podwyższony próg w art. 11a obejmuje także funkcjonariuszy Policji, Służby Ochrony Państwa i strażaków Państwowej Straży Pożarnej. Tego rozszerzenia nikt Sejmowi nie wytłumaczył.

Po czwarte, funkcjonariusz bez głosu. Art. 147 ust. 4 pozwala delegować funkcjonariusza do stałej służby, także do państw trzecich, bez jego pisemnej zgody i bez ustawowego limitu czasu delegowania. Rozumiemy, że Polska musi wnieść swój wkład kadrowy do stałej służby, ale wkład ten powinien opierać się na ochotnikach i na jasnych gwarancjach, a nie na rozkazie wyjazdu na kilka lat poza Europę bez prawa do odmowy z ważnych względów rodzinnych.

Po piąte, jakość tego projektu. Projekt wysłano do konsultacji do Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka, Konsorcjum Migracyjnego, Międzynarodowej Organizacji do Spraw Migracji i związków zawodowych. W ocenie skutków regulacji twierdzi się, że uprawnienia uzbrojonego personelu agencji, w tym w przymusowych powrotach, nie mają bezpośredniego wpływu na obywateli. (Dzwonek) W druku tym czytamy też, że ocenę pracochłonności przekazywania danych przeprowadzi się w toku uzgodnień międzyresortowych.

Ochrona granic zewnętrznych to wspólne zadanie całej Unii i Polska chce je wykonywać razem z partnerami...

Wicemarszałek Piotr Zgorzelski:

Pan poseł Zbigniew Sosnowski przedstawi stanowisko Klubu Parlamentarnego Polskie Stronnictwo Ludowe - Trzecia Droga.

Poseł Anna Baluch:

...ale zasady, na jakich ktokolwiek nosi broń i używa jej na polskiej ziemi, powinien wyznaczyć polski ustawodawca. Będziemy ustalać nasze stanowisko względem wniesionych poprawek. Dziękuję.