Wystąpienie: Wioleta Tomczak

Szanowny Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Przedstawiam Wysokiej Izbie sprawozdanie Komisji Nadzwyczajnej do rozpatrzenia projektów ustaw dotyczących prawa do przerywania ciąży o poselskim projekcie ustawy o zmianie ustawy o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży, rozpatrzonym przez komisję na posiedzeniu w dniu 8 października 2026 r. Po przyjęciu poprawek doprecyzowujących projekt pod względem merytorycznym i legislacyjnym, które zostały uzgodnione z Ministerstwem Zdrowia, komisja wnosi o uchwalenie ustawy w brzmieniu zawartym w druku nr 3203.

To jest projekt ratunkowy. Jego głównym celem jest bezpieczeństwo kobiety w ciąży. Wszystkim nam powinno zależeć, by kobieta nie bała się zajść w ciążę. By w sytuacji, gdy okaże się, że jej dziecko ma nieuleczalną chorobę lub wadę, która nie daje szans na przeżycie, a może wiązać się z cierpieniem, nie była pozbawiona możliwości podjęcia decyzji. By słowa: musisz urodzić mogła zastąpić własną decyzją: chcę urodzić, choć nie muszę. By wiedziała, że ma prawo podjąć inną decyzję. To projekt, który nie zadowoli zwolenników całkowitej liberalizacji aborcji. Nie zadowoli również jej przeciwników. Jest jednak projektem, który w centrum stawia kobietę - jej zdrowie, życie, bezpieczeństwo i prawo do aborcji.

Mija właśnie 6 lat od 22 października 2020 r., kiedy Trybunał Konstytucyjny pod przewodnictwem Julii Przyłębskiej wydał orzeczenie w sprawie o sygnaturze K 1/20. Orzeczenie to było kwestionowane przez prawników ze względu na wadliwość składu orzekającego, w którym zasiadały osoby nieuprawnione do orzekania: Mariusz Muszyński, Justyn Piskorski pełniący funkcję sprawozdawcy oraz Jarosław Wyrembak. Warto również przypomnieć, że Stanisław Piotrowicz i Krystyna Pawłowicz zasiadający w tym składzie jako posłowie Klubu Parlamentarnego Prawo i Sprawiedliwość podpisali się wcześniej pod wnioskiem o treści odpowiadającej wnioskowi, który zainicjował postępowanie w tej sprawie. Okoliczność ta rodziła poważne wątpliwości co do bezstronności składu orzekającego.

Ale w tej sprawie to nie kwestie formalnoprawne mają pierwszorzędne znaczenie. Społeczne konsekwencje tego orzeczenia były ogromne. Wiele kobiet odebrało je jako zamach na swoje poczucie bezpieczeństwa i nadmierną ingerencję państwa w ich prawa i wolności. Państwo, które powinno wspierać kobietę w dramatycznej sytuacji, zaczęło być postrzegane jako instytucja, która narzuca restrykcyjne rozwiązanie, nie dostrzegając jej sytuacji ani nie okazując jej wystarczającego wsparcia. Powszechną dezaprobatę dla orzeczenia potwierdzały badania opinii publicznej. W badaniu IBRiS dla Onetu przeprowadzonym w październiku 2022 r. negatywnie oceniło je 69,4% respondentów, a pozytywnie - zaledwie 8,9%. Dlatego tak ważne jest przywrócenie tego, co zostało zniszczone 6 lat temu: społecznego poczucia bezpieczeństwa kobiet i przekonania, że w najtrudniejszych momentach nie zostaną pozostawione same sobie.

Projekt zakłada wprowadzenie możliwości przerwania ciąży, gdy badania lub inne przesłanki medyczne wskazują na duże prawdopodobieństwo ciężkiej i nieodwracalnej wady płodu albo nieuleczalnej choroby zagrażającej jego życiu. Określa również granicę czasową. Przerwanie ciąży na tej podstawie będzie dopuszczalne do chwili osiągnięcia przez płód zdolności do samodzielnego życia poza organizmem kobiety. Projekt wychodzi z założenia, że wartością nadrzędną jest bezpieczeństwo kobiety, jej życie i zdrowie. Dlatego wprowadza rozwiązania, które mają uczynić prawo skutecznym, realnym i lepiej odpowiadającym na potrzeby kobiet, a także ograniczyć ryzyko dodatkowej traumy.

Od 1993 r. zmieniła się wiedza medyczna. Wiemy również, w których miejscach obowiązujące przepisy nie działają prawidłowo i nie zapewniają kobiecie odpowiedniego wsparcia. Dlatego projekt przewiduje konkretne zmiany.

Po pierwsze, wprowadza maksymalny termin 72 godzin na przeprowadzenie przerwania ciąży. Termin ten będzie krótszy, jeżeli wymaga tego stan zdrowia kobiety albo jego zachowanie uniemożliwiłoby przerwanie ciąży w ustawowym terminie.

Po drugie, dokument potwierdzający zgodę kobiety będzie zawierał informacje o godzinie jej wyrażenia. Pozwoli to jednoznacznie ustalić początek biegu terminu.

Po trzecie, odmowa przeprowadzenia przerwania ciąży będzie musiała zostać przekazana na piśmie wraz z uzasadnieniem faktycznym i prawnym.

Po czwarte, projekt utrzymuje zasadę, że okoliczności uzasadniające przerwanie ciąży stwierdza dwóch różnych lekarzy. Wprowadza jednak wyjątek, gdy takie rozwiązanie zagrażałoby życiu kobiety lub gdy konieczne jest niezwłoczne działanie, by zapobiec uszczerbkowi na jej zdrowiu.

Po piąte, projekt gwarantuje bezpłatne przerwanie ciąży kobietom uprawnionym do świadczeń finansowanych ze środków publicznych. W przypadku przerwania ciąży metodą farmakologiczną przyjęcie leku będzie mogło nastąpić poza podmiotem leczniczym, jeżeli nie będzie ku temu przeciwwskazań ze względu na stan zdrowia kobiety.

Po szóste, projekt zapewnia wsparcie psychologiczne w podmiocie leczniczym, który może zlecić to podwykonawcy w terminie 24 godzin od zgłoszenia takiej potrzeby. Prawo do pomocy psychologicznej przewidziano również dla osoby najbliższej kobiety w ciąży na jej własne zgłoszenie.

Po siódme, ustawa wyraźnie zobowiązuje do przeprowadzenia przerwania ciąży z poszanowaniem godności i prawa do prywatności kobiety.

Po ósme, minister zdrowia będzie musiał na nowo określić w rozporządzeniu kwalifikacje zawodowe lekarzy uprawnionych do przerwania ciąży oraz stwierdzenia okoliczności uzasadniającej przerwanie ciąży, kierując się aktualną wiedzą medyczną, koniecznością prawidłowego ustalenia przesłanek przerwania ciąży, w szczególności stanu zdrowia psychicznego kobiety, potrzebę zapewnienia dostępności lekarzy posiadających uprawnienia oraz ustawowe terminy związane z terminem przerwania ciąży.

Po dziewiąte, projekt szczegółowo reguluje procedurę w przypadku ciąży powstałej w wyniku czynu zabronionego. Prokurator będzie mógł stwierdzić tę okoliczność na podstawie niebudzącego wątpliwości oświadczenia kobiety, bez konieczności wcześniejszego zawiadomienia o podejrzeniu popełnienia przestępstwa czy wszczęcia postępowania karnego. Projekt określa również terminy wydania postanowienia przez prokuratora, przekazania akt oraz rozpatrzenia zażalenia na odmowę.

Po dziesiąte, projekt przewiduje uzupełnienie podstaw programowych edukacji szkolnej o wiedzę dotyczącą świadomej antykoncepcji.

Po jedenaste, informacje o zasadach przerywania ciąży będą udostępniane w Biuletynie Informacji Publicznej Ministerstwa Zdrowia. Lekarz lub prokurator będzie przekazywał kobiecie odpowiednią informację również w formie pisemnej.

W ślad za tymi zmianami nowelizacji podlega także art. 47c ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Kobiety w ciąży i przez 6 miesięcy po przerwaniu ciąży będą objęte prawem do korzystania ze świadczeń poza kolejnością. Ustawa ma wejść w życie po upływie 30 dni od dnia ogłoszenia. Dotychczasowe przepisy wykonawcze dotyczące kwalifikacji lekarzy utracą moc najpóźniej po upływie 6 miesięcy zgodnie z zasadami określonymi w ustawie.

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Mam nadzieję, że Sejm uchwali tę ustawę, na którą czekają Polki. 6 lat to stanowczo za długo. Za długo, by przywrócić kobietom poczucie bezpieczeństwa, podmiotowości i zaufania do państwa, naruszone przez orzeczenie, które wstrząsnęło opinią publiczną. Państwo powinno być po stronie kobiet, szczególnie wtedy, gdy stają przed najtrudniejszymi decyzjami w swoim życiu. Dziękuję bardzo. (Oklaski)